Pajęczaki

Pajęczaki (Arachnida) - gromada stawonogów obejmująca przeszło 60 tys. gatunków sklasyfikowanych w 11 rzędach.

Budowa
Przedstawiciele pajęczaków osiągają od ok. 0,1 mm do ponad 17 cm długości. Ciało pajęczaka zbudowane jest z dwóch zasadniczych części: część przednia zwana jest głowotułowiem i – jak sama nazwa wskazuje – w jej skład wchodzą połączone głowa i tułów. Część tylna nosi nazwę odwłoku i zawiera organy rozrodcze i trawienne. Na głowotułowiu rozmieszczonych jest 6 par odnóży, w tym 4 pary odnóży krocznych (lokomocyjnych). Znajdujące się z przodu nogogłaszczki nie służą do chodzenia, ale do orientacji w terenie, odżywiania się i magazynowania nasienia. Przy otworze gębowym znajduje się para szczękoczułek służących do przekłuwania ofiary, obrony oraz do kopania nor w ziemi lub innych czynności. Ciało pajęczaków pokryte jest oskórkiem chitynowym. Pod nim znajduje się jednowarstwowy nabłonek tworzący oskórek.

Tryb życia
Większość pajęczaków prowadzi drapieżny tryb życia, część, np. roztocze, są pasożytami, w większości zewnętrznymi. Czasem przenoszą choroby. Środowiskiem życia większości pajęczaków jest ląd. Niektóre wyjątki, takie jak np. pająk topik żyją w wodzie.

Oddychanie
Oddychają tchawkami (kapturce, zaleszczotki, solpugi, kosarze, roztocze) lub płucotchawkami (skorpiony, biczykoodwłokowce, rozłupnogłowce, tępoodwłokowce i większość pająków). Głaszczkochody i niektóre roztocze oddychają całą powierzchnią ciała.
Ich układ oddechowy składa się z: - 2 płucotchawek - 2 par tchawek

Odżywianie
Przeważająca większość pajęczaków to formy drapieżne; niektóre z nich nie gardzą tez pokarmem roślinnym. Roztocza odżywiają się resztkami organicznymi, samice niektórych gatunków pasożytniczych odżywiają się krwią kręgowców.Układ pokarmowy pajęczaków składa się z: - otworu gębowego - jelita przedniego - przełyku - żołądka - jelita środkowego (wydziela soki trawienne) - jelita tylnego - odbytu (znajdującego się na odwłoku)

Układ krążenia
Bezbarwna krew rozprowadzona jest po całym ciele systemem naczyń krwionośnych. Układ krwionośny jest otwarty. Naczynia krwionośne pełnią funkcję tętnic, naczynia żylne - żył.. Szczególną złożoność układu krwionośnego obserwuje się u skorpionów.. U większości roztoczy serce zanikło lub uległo redukcji.

Wydalanie
Do jelita otwierają się cewki Malpighiego (pochodzenia endodermalnego). Substancją wydalaną jest guanina. Parzyste gruczoły koksalne w głowotułowiu połączone z pęcherzem mają ujście u nasady tylnych odnóży.

Zmysły
Narządami dotyku są włoski, głównie na nogogłaszczkach. Wszystkie pajęczaki (poza roztoczami) mają oczy umiejscowione na górnej części głowotułowia. Różna liczba i umiejscowienie oczu są cechą systematyczną. Ich układ nerwowy to zwój podprzełykowy. Od niego odchodzą 2 pnie nerwowe. Jest on łańcuszkowy, jak u owadów.

Rozmnażanie
Pajęczaki są rozdzielnopłciowe, przechodzą rozwój prosty z wyjątkiem roztoczy, u których występują stadia larwalne. Mocno zaznaczony jest dymorfizm płciowy, w niektórych przypadkach występuje kanibalizm, polegający na tym, że samiec (mniejszy od samicy) po zapłodnieniu pada jej ofiarą. Narządy rozrodcze znajdują się w odwłoku.

Narządy męskie

- parzyste jądra - 2 nasieniowody - otwór płciowy - narząd kopulacyjny

Narządy żeńskie

- nieparzyste jajniki - 2 jajowody - pochwa - otwór płciowy między przetchlinkami prowadzącymi do płucotchawek

Systematyka
Rzędy:
skorpiony (Scorpionida)
biczykoodwłokowce (Uropygi)
rozłupnogłowce (Schizomida)
tępoodwłokowce (Amblypygi)
głaszczkochody (Palpigradi)
pająki (Araneae)
kapturce (Ricinulei)
zaleszczotki (Pseudoscorpionida)
solpugi (Solpuga)
kosarze (Opilionida)
roztocze (Acarina)
Niektórzy rząd roztocze dzielą na trzy podrzędy:
Notostigmata
Parasitiformes
Acariformes
Inni biczykoodwłokowce, rozłupnogłowce i tępoodwłokowce łączą w jeden rząd:
spawęki (Pedipalpi)
Znaczenie pajęczaków

pająki są głównymi wrogami wielu szkodliwych gatunków owadów, np. zaleszczotek pospolity żywi się larwami moli, roztoczami, itp.
ze względu na występowanie w dużych ilościach (np. na 1 m? pola koniczyny może występować od 160 do 250 pająków) mają ogromne znaczenie zwłaszcza w ekosystemach zmienionych przez gospodarkę ludzką;
są regulatorami liczebności zwierząt (skorpiony, jadowite pająki);
powodują niszczenie drzew, krzewów i innych upraw (wiele gatunków roztoczy ssie soki roślinne);
atakują zgromadzone zapasy żywności i inne materiały (np. roztocz serowy, rozkruszek mączny);
wywołują choroby:
świerzbowiec ludzki - świerzb;
są wektorami chorób zakaźnych, np. boreliozy (wywoływanej przez krętka Borrelia burgdorferi) przenoszonej przez kleszcze;
są alergenami kurzu domowego (np. Dermatophagoides pteronyssimus).